Co

W tegorocznej edycji Akademickiego Kursu Typografii szczególny nacisk kładziemy na typografię książek. Ale nie zapomnimy także o typografii gazet i czasopism, typografii reklamowej i akcydensowej, projektowaniu pism i fontów oraz o semantyce i kulturze języka.

Każdy uczestnik ma do dyspozycji komputer PC, dostęp do materiałów z zajęć i dostęp do forum dyskusyjnego. Pracujemy na programach InDesign CS PL i TypeTool.

Szczegółowe plany

Robert Oleś

Wprowadzenie do projektowania typograficznego książek: miary typograficzne, miarka typograficzna, register, interlinia, siatki podstawowe, formaty papierów.

Warsztaty: rozliczanie kolumny, dla podstawowych formatów stron, szerokość łamu a szerokość alfabetu, dobór interlinii do oczka pisma, marginesy, rozliczanie kolumny dla dwóch różnych interlinii.

Klasyfikacja krojów pisma, oraz miary typograficzne, łączenie krojów pisma, oraz ustalanie ich hierarchii w rzędach tytułów: omówienie klasyfikacji krojów pisma, fonty OpenType omówienie funkcji zecerskich, błędy w fontach OpenType, błędy popełniane przez projektantów i producentów, miary typograficzne (praktyczne zastosowanie w programach DTP i projektowaniu, formaty papierów, stopień pisma, kolumna składu, objętość wydawnicza, obliczanie objętości tekstu, szkic typograficzny, stronica i rozkładówka).

Warsztaty: nauka identyfikacji krojów pisma, nauka posługiwania się miarkami typograficznymi, dobór krojów i ustalanie rzędów tytułów dla konkretnych układów typograficznych.

Światła międzywyrazowe w krojach tekstowych w tekście wyjustowanym: zasady stosowania świateł międzywyrazowych dla określonych krojów pisma w Polskiej Normie i normach branżowych, sposoby obliczania świateł międzywyrazowych dla krojów zwykłych, wąskich i szerokich, wydajna metoda szybkiego łamania tekstu na 9 stylach akapitowych, wolna ale dająca świetne rezultaty Metoda zaawansowanego łamania tekstu wyjustowanego na 9 stylach akapitowych, omówienie zasad podziału wyrazów i norm określających dzielenie.

Warsztaty: definiowanie świateł międzywyrazowych, dla wybranych krojów pisma, definiowanie 9 styli akapitowych, łamanie tekstu na zdefiniowanych stylach, analiza błędów omówienie przełamanych prac.

Wstęp do łamania tekstu głównego. Omówienie podstawowych zasad i błedów: wcięcie akapitowe a wiersz wychodzący, pauza jako zawieszka, kiedy wcięcie akapitowe jest konieczne, ostatni wyraz w dwuwierszowym akapicie, dlaczego po pauzie musi być półfiret, spacjowanie, spacjowanie e-miali i adresów internetowych, przenoszenie adresów internetowych, jak spacjować wersaliki a jak kapitaliki, akronimy, cyfry rzymskie w sąsiedztwie cyfr nautycznych, wielokropek, wyrównywanie świateł w wierszach, odsyłacze wcięcie i interlinia w przypisach, przypisy na kolumnach szpicowych i inne mikrotypograficzne pułapki.

Warsztaty: analiza przykładowych książek, szukanie błędów, odtwarzanie układu typograficznego.

Teksty wprowadzające i informacyjno-pomocnicze (indeksy, wykazy skrótów, streszczenia, spisy treści, paginacja): marginalia a linia górna i bazowa pisma, marginalia jako komentarze, marginalia do numeracji przelewów, marginalia jako śródtytuły, marginalia a numeracja wersów, marginalia jako streszczenia, marginalia a symbole graficzne, przypisy, odsyłacze do przypisów końcowych z notami biograficznymi, biogramy, przypisy w okienkach, tytulatura obłamana tekstem, marginalia i okienka, noty bibliograficzne, bibliografia załącznikowa, przypisy bibliograficzne, powtarzanie nazwisk w bibliografii, wyróżnienia w bibliografii, inicjały w bibliografii, sposoby powiązania bibliografii z tekstem, rozwiązania typograficzne bibliografii, inne teksty informacyjno-pomocnicze.

Warsztaty: projektowanie spisu ilustracji, bibliografii załącznikowej, w kilku wybranych formatach książek.

Tabele:  zasady i metody składu tabel.

Poezja i dramat: zasady i nauka projektowania.

Słowniki, encyklopedie i leksykony: prezentacja sposobu opisywania projektu typograficznego dla wydawnictwa, na przykładzie gotowego słownika, analiza układy typograficznego różnych książek ze zwróceniem uwagi na żywe paginy, światła znaczące, sposoby wyróżnień, symbole i piktogramy, kroje pisma i formaty, na co należy zwrócić uwagę przy projektowaniu słownika.

Warsztaty: próba zaprojektowania własnego słownika, leksykonu, encyklopedii zadanego przez wykładowcę na określony format i dostarczony tekst w Wordzie (temat będzie zadany tydzień wcześniej aby każdy mógł prześledzić problem w bibliotekach).

Robert Chwałowski

Źródła normatywy. Źródła nomenklatury. Norma wzorcowa, norma użytkowa. Normy, słowniki, książki. Norma a uzus. Wzajemne relacje normy i zwyczaju, przenikanie, ewoluowanie, zmiany, niespójność, niezgodność, sprzeczność. Styl typograficzny. Nomenklatura polskojęzyczna i angielskojęzyczna. Wzajemne relacje, niezgodności i niespójności. Podstawowe pojęcia typograficzne: pismo, znaki pisma, glify, czcionka, font, krój pisma, odmiana kroju pisma (pochylenie, grubość, szerokość). Rodzaje liter, elementy budowy liter. Rodzaje cyfr. Linie pisma, interlinia. Stopień pisma. Pomiar stopnia pisma. System miar typograficznych. System Didota, System Pica, przeliczanie, miary w obrębie wiersza. Czytelność a odróżnialność (readability & legibility). Sens istnienia i stosowania reguł.

Filip Modrzejewski

Kwestie ogólne: Dokąd zmierzamy? O co walczymy? Ekspozycja: o pożytkach płynących z dobrej pracy, uważności i skrupulatności. Między teorią a praktyką: co powinien wiedzieć twórca tekstu? Wybrane zagadnienia: rola wiedzy i doświadczenia; podręczny warsztat pracy; autorytet i tradycja edytorska. Język, słowo, obraz – podręcznik użytkownika; nowe zjawiska w komunikacji społecznej; semantyka tekstu; poetyka reklamy. Jak działać słowami?

Nad językiem: Czym jest kultura języka? Tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny i co z nich wynika. Wybrane problemy: rozwój słownictwa, ekonomia języka, wpływ mass mediów na polszczyznę ogólną/język mówiony i pisany; język literatury jako środek komunikacji. Wśród kryteriów poprawności językowej: omówienie zagadnienia na licznych przykładach; czym jest błąd językowy? Niektóre trudne miejsca współczesnej polszczyzny: ortografia, interpunkcja, fleksja i frazeologia, składnia. Wybrane problemy: pisownia i odmiana słów obcych, np. imion i nazwisk, słowa transkrybowane, ujednolicanie pisowni imiesłowów, obyczaje interpunkcyjne, miejsca sporne współczesnej polszczyzny, regionalizmy i ich rola. Słowniki, poradnictwo językowe, autorytety i wiedza potoczna – przegląd najważniejszych leksykonów, słowników i poradników. Niepodzielna władza uzusu językowego, czyli o rozluźnieniu rygorów w polszczyźnie. Jak radzić sobie z problemami językowymi? Jak dobrze zadać pytanie? Style współczesnej polszczyzny: inwazja i popularność języków środowiskowych; retoryka tekstu; rola literatury, szczególnie »młodej«; przekłady literackie jako zwierciadło polszczyzny; język mass mediów.

Nad tekstem: Jak pracować z tekstem i jego autorem; garść praktycznych porad. Jak unikać błędów i jak je skutecznie znajdywać. Komputer/program jako narzędzie pracy, które jest niezbędne, ale źle używane, bywa zawodne. Różne style pracy redakcyjnej i korektorskiej, czyli o względności naszych poczynań, a także konieczności dostosowania się do wymogów wydawcy. Meandry korekty, czyli o języku wychodzącym z użytku i porozumiewaniu się na migi. O pożytkach oceniania poprawności tekstów. Dlaczego mimo wszystko nie przestajemy się mylić i popełniamy błędy – czyli garść spostrzeżeń o higienie pracy. O pożytkach uważnego czytania.

Elementy ćwiczeń: Samodzielna praca nad tekstami: szukanie błędów, zaznaczanie i opisywanie ich, ocena jakości tekstu. Co wydaje nam się niepoprawne językowo – nieustająca debata nad względnością norm i koniecznością dokonywania wyboru. Fiszki z błędami: konkurs na najciekawszy błąd językowy. Internetowe forum dyskusyjne – garść pytań co tydzień i wspólne szukanie odpowiedzi. Wspólne czytanie edytowanych tekstów, próby interpretacji: co znaczy tekst napisany – semantyka znaku; uwagi na tematy wyglądu tekstu: »pod czcionki urzędem« – wszechwładza Times New Roman; nowe życie szwabachy; tradycje edytorskie na nowo odkrywane. Wpadki edytorskie wspólnie odnajdywane i oglądane: ich geneza i rodzaje; przegląd kuriozów i nieszczęśliwych przypadków, a jako wniosek – pochwała powolności i skrupulatności.

Piotr Sierżęga

Percepcja wzrokowa: podstawowe wiadomości, prawa percepcji wzrokowej, modele procesu czytania, figury dwuznaczne, wpływ rozmieszczenia elementów reklamy na jej ocenę przez odbiorców, środek geometryczny i środek optyczny.

Barwa: podstawowe definicje, rodzaje kontrastu barwy, wyniki badań czytelności zestawień barwnych.

Siatki modularne: elementy siatki modularnej, kształt modułu, odstępy między modułami, wyrównanie tekstu oraz ilustracji, tekst o różnym stopniu pisma na wspólnej siatce, problem tekstu na tincie lub apli, uzyskiwanie elastyczności siatki (drobny podział kolumny, nakładanie siatek), zgodność liczby wierszy z siatką o danej liczbie modułów oraz z siatką powstałą w wyniku nałożenia dwóch siatek modularnych.

Łukasz Dziedzic / Franciszek Otto

Celem zajęć jest zaprojektowanie kroju pisma, a następnie jego digitalizacja. Na pierwszych zajęciach kursantom zostanie przedstawiona idea zajęć i zostanie wyznaczone zadanie domowe: wybór określonego problemu projektowego. Na kolejnych zajęciach (teoretyczno-warsztatowych) przedstawione zostaną nierozerwalne zależności pomiędzy narzędziem i medium reprodukcji, a kształtem znaków w kroju (sposobem ich konstruowania i kreślenia). Na ostatnich zajęciach, także teoretyczno-warsztatowych poprowadzona zostanie realizacja projektu (najpierw na etapie kreślenia, potem wycinania, a na końcu digitalizacji).

Adam Twardoch

Cechy strukturalne krojów pism: w ramach bogato ilustrowanych wykładów połączonych z ćwiczeniami poznamy najważniejsze cechy strukturalne (parametry projektowe) opisujące kroje pisma. Poznamy pojęcia: grubość, szerokość, kontrast, oś kontrastu, kształt i rodzaj szeryfów, apertura, pochylenie i płynność, wielkość optyczna, a także rodzina krojów. Analizując kroje pism zaprojektowane przez Adriana Frutigera, Hermanna Zapfa oraz młodszych, współczesnych projektantów pism nauczymy się za pomocą tych pojęć opisywać różne kroje pism. Biegłość w rozpoznawaniu i opisywaniu cech strukturalnych pism drukarskich pozwoli nam w przyszłości na dużo łatwiejsze przyswojenie różnych klasyfikacji krojów pism i na znacznie bardziej świadomy dobór krojów do różnych projektów typograficznych.

Cyfrowa struktura fontów komputerowych: w ramach bogto ilustrowanego wykładu poznamy podstawy technologiczne związane z cyfrowym zapisem i reprezentacją tekstu w komputerowych systemach składu. Poznamy pojęcia: kodowanie, strony kodowe, Unicode, font, znak pisma, glif, krzywe Béziera i krzywe B-sklejane, formaty fontów, Type 1, TrueType, OpenType, funkcje zecerskie OpenType. W połączeniu z wiedzą o cechach strukturalnych krojów umożliwi nam to bardziej dogłębne zrozumienie pojęć „krój pisma” oraz „font”. Wiedza ta będzie w przyszłości bardzo przydatna w procesie projektowania i digitalizacji własnego kroju pisma, a także w codziennej pracy z komputerowymi systemami składu.